માત્ર માઈલેજ જ નહીં, E20 પેટ્રોલ જૂના વાહનોમાં વધારી રહ્યું છે ઘસારો અને રિપેરિંગનો ખર્ચ: સર્વેમાં ખુલાસો

દેશભરમાં E20 (20 ટકા ઇથેનોલ મિશ્રિત) પેટ્રોલના રોલઆઉટ પછી, જૂના પેટ્રોલ વાહનોના માલિકો માઈલેજમાં ઘટાડો અનુભવી રહ્યા છે તે વાત હવે ચર્ચાનો વિષય નથી રહી, પરંતુ એક કડવી વાસ્તવિકતા બની ગઈ છે. જોકે, હવે માઈલેજ કરતાં પણ વધુ ચિંતાજનક પ્રશ્ન સામે આવી રહ્યો છે કે — શું E20 પેટ્રોલ ગુપ્ત રીતે જૂના વાહનોની મિકેનિકલ હેલ્થ એટલે કે તેના એન્જિન અને પાર્ટ્સને મોટું નુકસાન પહોંચાડી રહ્યું છે?

ગ્રાહક સગવડતા પ્લેટફોર્મ 'લોકલસર્કલ'ના એક નવા સર્વેક્ષણમાં આ વાત સાચી હોવાના ચોંકાવનારા સંકેતો મળ્યા છે. થોડા સમય પહેલા થોમસન રોઈટર્સના 'કોન્ટેક્સ્ટ'  એ સરકારી અને ઉદ્યોગના ડેટાના વિશ્લેષણના આધારે અહેવાલ આપ્યો હતો કે, ભારતમાં છેલ્લા 15 વર્ષમાં વેચાયેલા નવા પેટ્રોલ વાહનોમાંથી માત્ર 20 ટકા વાહનો જ E20 ઇંધણ સાથે સુસંગત છે.

આ સર્વેક્ષણમાં દેશના 305 જિલ્લાઓમાંથી 2023 પહેલા બનેલા પેટ્રોલ વાહનોના 44,000 થી વધુ માલિકોના જવાબો એકત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા. સર્વે દર્શાવે છે કે વાહન ચાલકોની ચિંતા હવે માત્ર ઓછી માઈલેજ પૂરતી સીમિત નથી રહી. E20 પેટ્રોલના લાંબા સમયના વપરાશ પછી વાહનોમાં અસામાન્ય ઘસારો જોવા મળી રહ્યો છે અને વારંવાર રિપેરિંગની જરૂર પડી રહી છે.

સર્વે અનુસાર, 55 ટકા ઉત્તરદાતાઓએ જણાવ્યું કે વર્ષ 2025 ની શરૂઆતથી તેમની ગાડીઓમાં ઘસારો અથવા રિપેરિંગની જરૂરિયાત વધી ગઈ છે. આ આંકડો મે 2026 માં લોકલસર્કલ દ્વારા કરાયેલા સર્વેના 29 ટકાની સરખામણીએ માત્ર એક જ મહિનામાં નાટકીય રીતે વધી ગયો છે.

સમસ્યાની જાણ કરનારાઓ પૈકી 24 ટકા લોકોએ આ રિપેરિંગના વધારાને ‘મોટો’ (Major) ગણાવ્યો છે, જ્યારે અન્ય 21 ટકા લોકોએ તેને ‘મધ્યમ’ ગણાવ્યો છે. માત્ર 38 ટકા લોકો એવા હતા જેમણે કંઈ અસામાન્ય નોંધ્યું નથી.

જો મે મહિનાના સર્વેએ ચિંતાની ઘંટડી વગાડી હતી, તો જૂનના તારણો દર્શાવે છે કે હવે આ સમસ્યાની અવગણના કરવી અશક્ય છે.

શા માટે ઇથેનોલ જૂની ગાડીઓ માટે નુકસાનકારક છે?

સર્વેમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે આ ફરિયાદો પાછળ ઇથેનોલના રાસાયણિક ગુણધર્મો જવાબદાર છે. ઇથેનોલ હવામાંથી ભેજને ખૂબ ઝડપથી શોષી લે છે, જેના કારણે વાહનોની ફ્યુઅલ ટેન્ક (ઇંધણની ટાંકી), ઇન્જેક્ટર, પંપ અને ધાતુની ફ્યુઅલ લાઇન્સમાં કાટ લાગવાનું જોખમ ઘણું વધી જાય છે.

આ ઉપરાંત, તે રબરની પાઇપો (Hoses), સીલ, ઓ-રિંગ્સ (O-rings) અને પ્લાસ્ટિકના એવા ભાગોને ધીમે-ધીમે સડાવી કે બગાડી શકે છે જે ક્યારેય 20 ટકા ઇથેનોલના મિશ્રણને સહન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યા નહોતા. સમય જતાં, આ અસરોને કારણે ખાસ કરીને E5 અથવા E10 ઇંધણ માટે બનેલી જૂની ગાડીઓના મેન્ટેનન્સ અને સર્વિસિંગના બિલ ખૂબ મોટા આવી શકે છે.

માઈલેજ ઘટવાની ફરિયાદો પણ આકાશને આંબી રહી છે

એન્જિનના ઘસારાની સાથે-સાથે માઈલેજ ઘટવાની ફરિયાદો પણ સતત વધી રહી છે.

સર્વેક્ષણ મુજબ, 2023 પહેલાના પેટ્રોલ વાહનોના 66 ટકા માલિકોએ સ્વીકાર્યું છે કે વર્ષ 2025 ની શરૂઆતથી તેમની માઈલેજમાં 10 ટકાથી વધુનો ઘટાડો થયો છે. માત્ર એક મહિના પહેલા (મે મહિનામાં) આ આંકડો 45 ટકા હતો, એટલે કે એક જ મહિનામાં તેમાં 21 ટકાનો મોટો ઉછાળો આવ્યો છે.

આ ઘટાડાના વિગતવાર આંકડા જોઈએ તો, 23 ટકા લોકોએ 20 ટકાથી વધુ માઈલેજ ગુમાવી છે, અન્ય 23 ટકા લોકોએ 15 થી 20 ટકાનો ઘટાડો નોંધાવ્યો છે, જ્યારે 20 ટકા લોકોએ 10 થી 15 ટકા વચ્ચે માઈલેજ ઘટવાની વાત કહી છે.

ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ: લોકલસર્કલ આ ઘટાડા માટે મુખ્યત્વે ઇથેનોલની ઓછી ઊર્જા ઘનતાને જવાબદાર ગણે છે. પેટ્રોલની સરખામણીએ ઇથેનોલમાં પ્રતિ લીટર નોંધપાત્ર રીતે ઓછી ઊર્જા હોય છે, જેના કારણે સમાન પરફોર્મન્સ મેળવવા માટે એન્જિને વધુ ઇંધણ બાળવું પડે છે. જૂના એન્જિનોમાં આજના આધુનિક E20 સુસંગત વાહનો જેવી એડેપ્ટિવ એન્જિન મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ હોતી નથી, જેથી તેઓ ઇંધણના બદલાયેલા ગુણધર્મો સાથે તાલમેલ મિલાવી શકતા નથી.

હવે આ વિવાદ લેબોરેટરીના અંદાજો વિરુદ્ધ ગ્રાઉન્ડ રિયાલિટી વચ્ચેનો બની ગયો છે. 'ઓટોમોટિવ રિસર્ચ એસોસિએશન ઓફ ઇન્ડિયા' (ARAI) એવો અંદાજ લગાવ્યો હતો કે E20 ને કારણે માઈલેજમાં માત્ર 1 થી 6 ટકાનો જ ઘટાડો થવો જોઈએ. જોકે, લોકલસર્કલ નોંધે છે કે કેટલાક સ્વતંત્ર વાસ્તવિક અભ્યાસોમાં જૂના વાહનોમાં માઈલેજનું નુકસાન 8 થી 12 ટકાની નજીક જોવા મળ્યું છે. હવે ચિંતા માત્ર એ નથી કે એક લીટર પેટ્રોલમાં ગાડી કેટલા કિલોમીટર ચાલશે, પરંતુ ચિંતા એ છે કે વાહન પોતે કેટલા સમય સુધી ટકી શકશે.

આગામી સમયમાં મુશ્કેલીઓ હજુ વધશે?

વધુ ચિંતાજનક બાબત એ છે કે મે મહિનામાં સરકારે સત્તાવાર રીતે E22, E25, E27 અને E30 જેવા ઉચ્ચ ઇથેનોલ-પેટ્રોલ મિશ્રણો માટેના ઇંધણના ધોરણો જાહેર કર્યા છે. જોકે આ ઇંધણ હજી પેટ્રોલ પંપ પર ઉપલબ્ધ નથી, પરંતુ આ પગલાથી તેમના ભવિષ્યના રોલઆઉટ માટેનું તકનીકી માળખું તૈયાર થઈ ગયું છે. આ સંકેત આપે છે કે E20 કદાચ માત્ર એક શરૂઆત છે અને આગામી સમયમાં E30 પણ વાસ્તવિકતા બની શકે છે. ભવિષ્યમાં વાહનચાલકો પાસે E20 સિવાય અન્ય કોઈ સામાન્ય પેટ્રોલ પસંદ કરવાનો વિકલ્પ બચશે કે નહીં તે પણ હજુ અનિશ્ચિત છે.