ભારતીય રિઝર્વ બેંકે 2023માં ચલણમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલી 2000 રૂપિયાની ગુલાબી નોટો હજુ સુધી પુરેપુરી પાછી આવી નથી. 2025ના છેલ્લા દિવસનો ડેટા બહાર પાડવામાં આવ્યો છે, અને RBIએ જણાવ્યું છે કે, રૂ. 5000 કરોડથી વધુ કિંમતની ગુલાબી નોટો હજુ પણ પરત ફરવાની રાહ જોવાઈ રહી છે. આનો અર્થ એ થયો કે, નોટબંધી કરાયેલી ઉચ્ચ મૂલ્યની નોટોનો આ જથ્થો હજુ પણ જનતાના કબજામાં છે. અહીં તમને બતાવી દઈએ કે, પરત કરવાની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોવા છતાં, લોકો દ્વારા પરત કરવાની ગતિ અત્યંત ધીમી રહી છે.
RBIએ 2000 રૂપિયાની નોટો અંગે એક મહત્વપૂર્ણ અપડેટ બહાર પાડ્યું છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, 19 મે, 2023ના રોજ ચલણમાંથી બહાર કાઢવામાં આવેલી આ ગુલાબી નોટો હજુ પુરેપુરી પાછી આવી નથી. તે સમયે, રૂ. 3.56 લાખ કરોડની કિંમતની આ ઉચ્ચ મૂલ્યની નોટો ચલણમાં હતી, અને 31 ડિસેમ્બર, 2025 સુધીમાં, કુલ 98.41 ટકા પરત આવી ગઈ હતી. રૂ. 2000ની રૂ. 5,669 કરોડની નોટો હજુ પણ ચલણમાં હાજર છે.
ચલણમાંથી પાછી ખેંચી લીધા પછી, RBIએ આ નોટો જમા કરાવવાની સુવિધા આપી હતી, અને શરૂઆતમાં તેમના પાછા કરવાની ગતિ ખૂબ ઝડપી હતી. જોકે, હવે તે ઘણી ધીમી પડી ગઈ છે. છેલ્લા બે મહિનાના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, 31 ઓક્ટોબરે આ નોટોનું પરિભ્રમણ રૂ. 5,817 કરોડ હતું, અને લોકો હજુ પણ રૂ. 5,669 કરોડની ઉચ્ચ મૂલ્યની નોટો દબાવીને બેઠા છે. પરિણામે, આ બે મહિનામાં ફક્ત રૂ. 148 કરોડની નોટો જ પરત આવી છે. અહીં તમને જણાવી દઈએ કે, RBIએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે ચલણમાંથી પાછી ખેંચાયેલી આ રૂ. 2000ની નોટો પુરેપુરી પાછી ખેંચી ન લેવામાં આવે ત્યાં સુધી કાયદેસર ટેન્ડર રહેશે.
નવેમ્બર 2016માં જ્યારે 500 અને 1000 રૂપિયાની નોટો બંધ કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી ત્યારે સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા આ ઉચ્ચ મૂલ્યની ચલણી નોટો રજૂ કરવામાં આવી હતી. નોટબંધીની અસર ઓછી થયા પછી અને બજારમાં પૂરતી માત્રામાં અન્ય મૂલ્યની નોટો ઉપલબ્ધ થયા પછી, સેન્ટ્રલ બેંકે 19 મે, 2023ના રોજ ક્લીન નોટ પોલિસી હેઠળ ચલણમાંથી તેમની નોટો પાછી ખેંચવાની જાહેરાત કરી હતી.
ચલણમાંથી 2000 રૂપિયાની નોટો પાછી ખેંચી લેવામાં આવ્યા પછી, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયાએ લોકોને 7 ઓક્ટોબર, 2023 સુધી તમામ બેંક શાખાઓમાં તેમની નોટો બદલવાની મંજૂરી આપી. ચલણમાં રહેલી નોટોની સંખ્યામાં ઘટાડો થયા પછી, સેન્ટ્રલ બેંકે પાછી આપવાની પ્રક્રિયાને 19 RBI ઓફિસો સુધી મર્યાદિત કરી દીધી હતી, જ્યાં આ નોટો હજુ પણ બદલી શકાય છે.
આમાં અમદાવાદ, બેંગલુરુ, બેલાપુર, ભોપાલ, ભુવનેશ્વર, ચંદીગઢ, ચેન્નાઈ, ગુવાહાટી, હૈદરાબાદ, જયપુર, જમ્મુ, કાનપુર, કોલકાતા, લખનઉ, મુંબઈ, નાગપુર, નવી દિલ્હી, પટના અને તિરુવનંતપુરમમાં આવેલી રિઝર્વ બેંકની ઓફિસોનો સમાવેશ થાય છે. એટલું જ નહીં, લોકોની સુવિધા માટે, RBIએ ઇન્ડિયા પોસ્ટ દ્વારા કોઈપણ પોસ્ટ ઓફિસ દ્વારા 2,000 રૂપિયાની નોટો મોકલવાની સુવિધા પણ પૂરી પાડી છે.
