દિલ્હી મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન (MCD)એ તાજેતરમાં મ્યુનિસિપલ સ્મશાનમાં લાકડાને બદલે ગાયના છાણાથી અગ્નિસંસ્કાર કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનું કારણ દિલ્હીમાં વધતું પ્રદૂષણ હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું હતું. એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે, આનાથી પ્રદૂષણ ઘટાડવામાં મદદ મળશે. જોકે, નિષ્ણાતોએ હવે અસહમતિ વ્યક્ત કરી છે. એક વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસના આધારે, તેમણે ચેતવણી આપી છે કે ગાયના છાણા બાળવાથી પ્રદૂષણમાં વધારે વધારો થઈ શકે છે.
મીડિયા સૂત્રોના અહેવાલમાં પાર્ટિકલ એન્ડ ફાઇબર ટોક્સિકોલોજી જર્નલમાં પ્રકાશિત એક અભ્યાસનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. આ મુજબ, ગાયના છાણા બાળવાથી લાકડા બાળવા કરતાં વધુ પ્રદૂષકો, જેમ કે કણો (PM2.5 અને PM10), અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનો અને કાળા કાર્બન મુક્ત થાય છે.
અભ્યાસમાં જણાવાયું છે કે જે ઘરો ગાયના છાણ જેવા બાયોમાસનો ઉપયોગ કરે છે તેમાં વાયુયુક્ત પ્રદૂષકોનું સ્તર એવા ઘરો કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય છે જેઓ ગોબર જેવા બાયોમાસનો ઉપયોગ કરતા નથી. આનાથી 24 કલાકના સમયગાળામાં PM10 સ્તર પ્રતિ ઘનમીટર 200થી 5,000 માઇક્રોગ્રામ સુધી પહોંચી શકે છે. આ 150 માઇક્રોગ્રામ પ્રતિ ઘનમીટરની સલામત મર્યાદા કરતા અનેક ગણું વધારે છે. આ કણો શ્વસનતંત્ર માટે અત્યંત હાનિકારક છે અને શ્વાસ સબંધી સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે.
ગુરુવાર, 27 નવેમ્બરના રોજ, MCDના જાહેર આરોગ્ય વિભાગે આ મુદ્દા પર એક બેઠક બોલાવી હતી. આ બેઠકમાં શહેરના વધતા પ્રદૂષણને ધ્યાનમાં રાખીને, સ્મશાનમાં લાકડા બાળવાનું બંધ કરવાની અને તેને બદલે ગાયના છાણાથી કરવાની જરૂરિયાત પર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી. અહેવાલમાં બેઠકમાં હાજર એક સભ્યનો ઉલ્લેખ કરીને કહેવામાં આવ્યું છે કે, મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશને લોકોને લાકડા બાળતા અટકાવવાનો નિર્ણય લીધો છે.
દિલ્હીના મ્યુનિસિપલ બોધ સ્મશાનગૃહ અને પંચકુઇયન રોડ સ્મશાનમાં આવી પ્રથાઓ પહેલાથી જ અપનાવવામાં આવી રહી છે. આ સ્મશાનગૃહો લાકડાનો વપરાશ ઘટાડવા માટે ગાયના છાણા અને લાકડા પણ પૂરા પાડે છે. જો કે, હાલમાં ક્યાંય ગાયના છાણાનો ઉપયોગ કરીને અગ્નિસંસ્કાર કરવામાં આવી રહ્યા નથી.
પર્યાવરણવિદ વિમલેન્દુ ઝા દલીલ કરે છે કે, અગ્નિસંસ્કાર અને તેમાંથી ઉત્પન્ન થતા ઉત્સર્જનના સંદર્ભમાં ઇલેક્ટ્રિક ચિતા શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. તેઓ કેટલીક પરંપરાગત પ્રથાઓથી દૂર રહેવાનું અને વધુ જાણકાર અને અસરકારક નિર્ણયો લેવા માટે આધુનિક અને સલામત વિકલ્પો અપનાવવાનું સૂચન કરે છે.
