SIR દેશના હિતમાં છે

(ઉત્કર્ષ પટેલ)

ભારતીય લોકશાહીના મહાકુંભ તરીકે ઓળખાતી ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને વિશ્વસનીયતા જાળવવા માટે ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India - ECI) સતત નવા પગલાં લઈ રહ્યું છે. તાજેતરમાં પંચે Systematic Voters' Education and Electoral Participation (SVEEP) કાર્યક્રમ હેઠળ SIR (Special Intensive Revision) નામની નવી પહેલની જાહેરાત કરી છે જે દેશના હિતમાં મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. આ પહેલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મતદાર યાદીઓને વધુ જાગૃત અને સશક્ત બનાવવાનો છે જેથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા વધુ સમાવેશી અને નિષ્પક્ષ બને. પંચના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે આને ‘મતદારોની શિક્ષા અને ભાગીદારીનું ડિજિટલ હથિયાર’ તરીકે વર્ણવ્યું છે.

SIR એટલે Special Intensive Revision જે એક કેન્દ્રિય ડેટા રિપોઝિટરી છે જેમાં મતદારોની તમામ માહિતી જેમ કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવું સુધારો કરવો ડુપ્લિકેટ એન્ટ્રીઝ દૂર કરવી અને વોટર આઈડી કાર્ડની વિગતો એક જ પ્લેટફોર્મ પર ઉપલબ્ધ થશે. પંચના જણાવ્યા અનુસાર આ સિસ્ટમ Voters' Helpline App cVIGIL App અને ECIની વેબસાઈટ સાથે સીધી જોડાયેલી હશે. મતદારો હવે ઘરે બેઠા મોબાઈલ એપ્લિકેશન દ્વારા પોતાની માહિતી વેરિફાઈ કરી શકશે જેમાં Aadhaar લિંક્ડ વેરિફિકેશન અને બાયોમેટ્રિક ઓથેન્ટિકેશનનો ઉપયોગ થશે. આનાથી બોગસ મતદારોની સંખ્યા ઘટશે અને મતદાનની ટકાવારી વધશે.

પંચનું કહેવું છે કે SIR દ્વારા રિયલટાઇમ ડેટા અપડેટ થશે જેમાં દરેક જિલ્લા અને બૂથ લેવલ પર મતદારોની વિગતવાર આંકડાકીય માહિતી ઉપલબ્ધ થશે. ઉદાહરણ તરીકે 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં જ્યાં મતદાન ટકાવારી 67% હતી ત્યાં SIR જેવી સિસ્ટમથી આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીઓમાં તેને 75% સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્યાંક છે. પંચે ખાસ કરીને યુવા મતદારો (18-19 વર્ષ) મહિલા મતદારો અને ગ્રામીણ વિસ્તારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. SVEEP કાર્યક્રમ હેઠળ શાળા કોલેજમાં વર્કશોપ સોશિયલ મીડિયા કેમ્પેઇન અને SMS/IVRS દ્વારા જાગૃતિ ફેલાવવામાં આવશે. આ વર્ષે બિહારમાં પ્રથમ તબક્કો પૂર્ણ થયો છે જ્યાં મતદારોની યાદીની તપાસ કરવામાં આવી છે અને બીજા તબક્કામાં 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં મતદારોનો સમાવેશ થશે. 

વધુમાં SIRમાં AI આધારિત ફ્રોડ ડિટેક્શનનો સમાવેશ થશે જે ડુપ્લિકેટ અથવા ખોટી માહિતીને આપમેળે ઓળખી કાઢશે. પંચના અધિકારીઓએ જણાવ્યું કે આ સિસ્ટમ Data Privacy Act ને અનુરૂપ હશે જેમાં મતદારોની વ્યક્તિગત માહિતી સુરક્ષિત રહેશે. આ પહેલથી ચૂંટણી ખર્ચ ઘટશે કારણ કે પેપરલેસ પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવશે. Representation of the People Act 1950ની કલમ 21(3) હેઠળ આ વિશેષ સુધારો ઘર ઘર તપાસ કરીને ડેડ શિફ્ટેડ અને ડુપ્લિકેટ વોટર્સને દૂર કરશે.

ચૂંટણી પંચ SIR દ્વારા એ સંદેશ આપવા માંગે છે કે લોકશાહીનું મજબૂતીકરણ મતદારોની સક્રિય ભાગીદારીમાં છે. આ દેશના હિતમાં છે કારણ કે તે ભ્રષ્ટાચાર ઘટાડશે વિશ્વાસ વધારશે અને ભારતને વિશ્વની સૌથી મોટી ડિજિટલ ચૂંટણી વ્યવસ્થા તરીકે પુરવાર કરશે. આપણે સૌ જવાબદાર મતદાર તરીકે આ પહેલને અપનાવીએ અને લોકશાહીને મજબૂત બનાવીએ એ જરૂરી છે.

(લેખક એક પ્રતિષ્ઠિત ઉદ્યોગપતિ, સમાજસેવક અને khabarchhe.comના સંસ્થાપક છે.)