અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ચાલી રહેલો તણાવ વિશ્વ માટે વધુ મુશ્કેલીઓ ઉભી કરી રહ્યો હોય તેવું લાગે છે. આ દરમિયાન, અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર જોન બોલ્ટને એક મહત્ત્વપૂર્ણ નિવેદન આપ્યું છે, જેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે જો ઈરાનને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર અસરકારક નિયંત્રણ મેળી જાય છે, તો વિશ્વને લાંબા ગાળાના આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સંકટનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
જોન બોલ્ટને જણાવ્યું હતું કે ઈરાન વર્ષોથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરવાની ધમકી આપી રહ્યું છે, પરંતુ વિશ્વએ તેને ગંભીરતાથી લીધું નથી. હવે જ્યારે ઈરાને ખરેખર જળમાર્ગ બંધ કરી દીધો છે અને બળનો ઉપયોગ કરવાની ધમકી આપી છે, ત્યારે વૈશ્વિક શક્તિઓને તેની ગંભીરતા સમજમાં આવી રહી છે.
અમેરિકન નિષ્ણાત બોલ્ટને કહ્યું કે ઈરાનની વર્તમાન વ્યૂહરચના ફક્ત વાટાઘાટો દ્વારા સ્ટ્રેટ ખોલવાની નથી, પરંતુ વિશ્વને બતાવવાની છે કે તે સ્ટ્રેટ પર નિયંત્રણ છે અને ગલ્ફ દેશોમાંથી તેલ કાઢવા માટે તેની સાથે વાટાઘાટો કરવી પડશે.
જોન બોલ્ટનના મતે, જો અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો, દબાણ હેઠળ હાલમાં ઈરાન સાથે એક કરાર કરે છે જેમાં તેહરાન પોતાની શરતો પર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલે છે, તો ભવિષ્યમાં, ઈરાન આ દરિયાઈ માર્ગનો ઉપયોગ લાઇટ સ્વીચ તરીકે કરશે, જ્યારે તે ઈચ્છે ત્યારે તેને ખોલશે અને જ્યારે તે ઈચ્છે ત્યારે તેને બંધ કરશે.
જોન બોલ્ટને કહ્યું કે, જો દુનિયા આજે બળ બતાવવા તૈયાર નથી, તો ભવિષ્યમાં કોણ હશે? આ ફક્ત ઈરાનનો મામલો નથી; તે વિશ્વભરમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ માર્ગોની વ્યવસ્થા બદલી શકે છે. બોલ્ટને ચેતવણી આપી હતી કે જો આ ઉદાહરણ સ્થાપિત થાય છે, તો તે ફક્ત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જ નહીં, પરંતુ વિશ્વભરના અન્ય મહત્ત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોને પણ અસર કરશે. તેમણે તુર્કીમાં ડાર્ડેનેલ્સ અને બોસ્ફોરસ સ્ટ્રેટ અને મલેશિયા-ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચેના મલાક્કા સ્ટ્રેટનું ઉદાહરણ આપ્યું.
જોન બોલ્ટને જણાવ્યું હતું કે સદીઓથી, આ જળમાર્ગોને આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગ માનવામાં આવે છે, જ્યાં બધા દેશોના જહાજોને મુક્ત રીતે પસાર થવાનો અધિકાર છે. જો આ સિદ્ધાંત નબળો પડશે, તો વૈશ્વિક વેપાર અને દરિયાઈ સુરક્ષાની સમગ્ર વ્યવસ્થા જોખમમાં મુકાઈ જશે. બોલ્ટને પ્રોજેક્ટ ફ્રીડમનો ઉલ્લેખ કરતા કહ્યું કે અમેરિકાએ અમુક સમય માટે લશ્કરી સુરક્ષા પૂરી પાડીને શિપિંગ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. આ સમયગાળા દરમિયાન, વિશ્વની સૌથી મોટી શિપિંગ કંપની, માર્સ્કનું એક જહાજ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થયું હતું. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકન યુદ્ધ જહાજો પર ઈરાની ડ્રોન અને સ્પીડબોટ દ્વારા હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ યુએસ નેવીએ વળતો જવાબ આપ્યો હતો.
જોકે તેમણે સ્વીકાર્યું કે લશ્કરી ઉકેલ સરળ નથી, ઈરાનને નિયંત્રણ સોંપવાથી ભવિષ્યમાં મોટું જોખમ ઉભું થઈ શકે છે. બોલ્ટને કહ્યું કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો મુદ્દો ફક્ત તેલ અને ગેસ પૂરતો મર્યાદિત નથી. વાસ્તવિક પ્રશ્ન દરિયાઈ માર્ગોની સ્વતંત્રતાનો છે.
