અમેરિકા અને ઇરાન વચ્ચેના યુદ્વે સમગ્ર વિશ્વમાં ઉથલ-પાથલ મચાવી દીધી છે. અમેરિકાના હુમલા બાદ, ઇરાને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ કરી દીધું છે, જેના કારણે વૈશ્વિક તેલ અને ગેસ સંકટ સર્જાયું છે. 28 ફેબ્રુઆરીથી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાને કારણે, ભારતની તેલ કંપનીઓને ભારે નુકસાન થઈ રહ્યું છે. પરિણામે, આ તેલ કંપનીઓને પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધારવાની ફરજ પડી છે; જોકે, આ કટોકટી ટૂંક સમયમાં ઓછી થવાના કોઈ સંકેત દેખાતા નથી. આ તેલ સંકટ હજી વધેરા મોંઘવારી લાવશે. આ ચેતવણી વૈશ્વિક ઊર્જા સંશોધન કંપની દ્વારા આપવામાં આવી છે.
વૈશ્વિક ઊર્જા સંશોધન કંપની વુડ મેકેન્ઝીએ તેલ સંકટ અંગે ગંભીર ચેતવણી આપી છે. મેકેન્ઝીએ જણાવ્યું છે કે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $200 ની ઐતિહાસિક ઊંચી સપાટીએ પહોંચશે. સંશોધન અહેવાલ મુજબ, ડીઝલ અને જેટ ઇંધણના ભાવ પ્રતિ બેરલ $300ની સપાટીને પણ વટાવી શકે છે. તેલ અને ગેસ પરિવહન માટે આ મહત્ત્વપૂર્ણ કોરિડોર સતત બંધ રહેવાથી સમગ્ર વિશ્વ મંદીની અણી પર પહોંચી શકે છે. વિશ્વ આસદીના સૌથી મોટા ઉર્જા સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે અને એક સંકટ હજી વધીની શકે છે જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે રાજદ્વારી વાટાઘાટો નિષ્ફળ જાય અને ઈરાન હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ રાખવાનો નિર્ણય લે તો. સંશોધન પેઢીએ ચેતવણી આપી છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ રહેશે, તો સમગ્ર વૈશ્વિક અર્થતંત્ર મંદીની અણીએ પહોંચી જશે.
સંશોધન પેઢી વુડ મેકેન્ઝીના મતે, જો ઈરાન યુદ્વ નો ઝડપથી ઉકેલ નહીં આવે, તો વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં અરાજકતા વધશે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાથી તેલ અને ગેસનો પુરવઠો ફપ્પ થઈ ગયો છે. જેના પરિણામે, હાલમાં બજારમાં આશરે 1.1 કરોડ બેરલ ક્રૂડ ઓઇલ બજાર સુધી પહોંચી શકતું નથી. તેલ ઉપરાંત, LPG અને LNG સંકટ પણ વધશે.
જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરી ખુલશે તો તેલ કેટલું સસ્તું થશે?
સંશોધનમાં એમ પણ કહેવામાં આવ્યું વે છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ જૂન 2026 સુધીમાં ફરી ખુલશે, તો બજાર ઝડપથી સુધરશે. 2026ના અંત સુધીમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવ ઘટીને $80 પ્રતિ બેરલ અને વર્ષ 2027 સુધીમાં $65 પ્રતિ બેરલથી નીચે જવાનો અંદાજ છે. તેનાથી વિપરીત, જો અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેની વાતચીત નિષ્ફળ જાય અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સપ્ટેમ્બર સુધી બંધ રહે, તો કટોકટી વધશે, જેનાથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર મંદીની ઝપેટમાં આવી શકે છે. જો 2026ના અંત સુધી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ રહેશે તો આ પરિસ્થિતિ વધુ ખતરનાક બની જશે; તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $200 સુધી વધી શકે છે, જ્યારે વૈશ્વિક GDP 0.4 ટકા ઘટશે.
ભારત માટે કેમ સંકટની વાત છે
જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ન ખુલવાની પરિસ્થિતિમાં ભારત સામેનું સંકટ ગંભીર બની શકે છે. આનું કારણ એ છે કે ભારત તેની જરૂરિયાતોના 80 થી 85 ટકા ક્રૂડ ઓઇલની અને 90 ટકા કુદરતી ગેસના આયાત કરે છે. પરિણામે, જો ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો ચાલુ રહેશે, તો મુશ્કેલીઓમાં વધારો થશે એ નક્કી જ છે. રેટિંગ એજન્સી CRISILના અંદાજ મુજબ, FY27માં તેલને કારણે ભારતનું વેપાર નુકસાન વધવાની ધારણા છે. ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધુ વધારો જોવા મળી શકે છે. તેલના ભાવ વધતા મોંઘવારી વધશે અને ભારતની GDP નીચે જતી રહેશે. એટલે કે, જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ રહેશે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો ચાલુ રહેશે.
