ભારતીય ચૂંટણી પંચે, સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) ઝુંબેશ હેઠળ, 12 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની મતદાર યાદીઓમાંથી આશરે 52 મિલિયન અયોગ્ય મતદારોના નામ દૂર કર્યા છે, જે આ રાજ્યોના કુલ મતદારોના આશરે 10.2 ટકાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. કમિશને જણાવ્યું હતું કે, આ ઝુંબેશ સ્વચ્છ અને સચોટ મતદાર યાદી સુનિશ્ચિત કરવા માટે શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ગેરહાજર, સ્થાનાંતરિત, મૃત, ડબલ-નોંધાયેલ અને અન્ય અયોગ્ય મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા હતા, જેનાથી છેતરપિંડીવાળા મતદાનની શક્યતા દૂર થઈ હતી.
કમિશને જણાવ્યું હતું કે SIRનો પ્રથમ તબક્કો બિહારમાં શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારપછી, SIR ઝુંબેશ 11 રાજ્યો અને એક કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેમાં ઉત્તર પ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, ગુજરાત અને તમિલનાડુનો સમાવેશ થાય છે. ઝુંબેશ દરમિયાન કુલ 51 કરોડ મતદારોની તપાસ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 10.2 ટકા ગેરહાજર, મૃત અથવા નકલી હોવાનું જાણવા મળતા તેને હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા. સ્વચ્છ અને સચોટ મતદાર યાદી સુનિશ્ચિત કરવા માટે કમિશને આ પગલું ભર્યું. આ પ્રક્રિયામાં, આંદામાન અને નિકોબારથી કેરળ સુધીના ચૂંટણી ડેટાનું વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું, અને લાખો નવા નામ ઉમેરવામાં પણ આવ્યા.
માહિતી અનુસાર, આંદામાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાંથી સૌથી વધુ 16.6 ટકા મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા. ત્યાર પછી ઉત્તર પ્રદેશ (13.2 ટકા) અને ગુજરાત (13.1 ટકા)નો ક્રમ આવે છે. છત્તીસગઢમાં પણ 11.3 ટકા મતદારોના નામ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યા. બંગાળમાં સૌથી વધુ 10.9 ટકા મતદારોના નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યા, જ્યાં ન્યાયિક પ્રક્રિયા દ્વારા 27 લાખથી વધુ નામો કાઢી નાખવામાં આવ્યા. આ રાજ્યોમાં મોટી સંખ્યામાં લોકો ક્યાં તો કાયમી રીતે સ્થળાંતરિત થયા હતા અથવા મૃત્યુ પામ્યા હતા.
SIR ઝુંબેશ દરમિયાન, એવું જાણવા મળ્યું કે 13 કરોડ લોકો તેમના નોંધાયેલા સરનામાં પરથી ગેરહાજર હતા, જ્યારે 31 મિલિયન લોકો અન્ય રાજ્યોમાં સ્થળાંતર કરી ગયા હતા.
આ ઉપરાંત, મતદાર યાદીમાં આશરે સાડા છ કરોડ એવા મતદારો હતા, જેમણે ક્યારેય મતદાન કર્યું જ ન હતું. આનાથી છેતરપિંડીભર્યા મતદાનનું જોખમ વધતું હતું. તેથી, આ નામો કાઢી નાખવાથી સ્વચ્છ અને સચોટ મતદાર યાદી બની છે. હવે આ સુધારા પછી, આ 12 રાજ્યોમાં કુલ 45.8 કરોડ મતદારો નોંધાયા છે. પશ્ચિમ બંગાળ અને તમિલનાડુમાં અનુક્રમે 20.9 ટકા અને 10 ટકાનો ચોખ્ખો ઘટાડો નોંધાયો છે, જ્યારે પુડુચેરીમાં 1 ટકાનો ચોખ્ખો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. મધ્યપ્રદેશમાં 5.7 ટકા, રાજસ્થાનમાં 5.4 ટકા, કેરળમાં 2.5 ટકા અને લક્ષદ્વીપમાં 0.3 ટકાનો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું હતું કે, મતદાર યાદીમાં નામો કાઢી નાખવા ઉપરાંત, ચૂંટણી પંચે 2 કરોડ નવા નામો ઉમેર્યા પણ છે. 92.4 લાખ નવા મતદારો સાથે ઉત્તર પ્રદેશ યાદીમાં પ્રથમ સ્થાને છે. UP પછી તામિલનાડુમાં 35 લાખ નવા મતદારો, 20.4 લાખ સાથે કેરળ અને 15.4 લાખ સાથે રાજસ્થાનનો ક્રમ આવે છે. મધ્યપ્રદેશમાં 12.9 લાખથી વધુ અને ગુજરાતમાં 12 લાખ મતદારોએ ફોર્મ 6 અને ફોર્મ 8 દ્વારા પોતાના નામની નોંધણી કરાવી છે, જેનાથી યાદીમાં યુવાનોની ભાગીદારી વધી છે.
