કેજરીવાલે પોતાના કેસના હાઇ કોર્ટના જજ બદલવાની માંગ કરી, હાઈ કોર્ટે ના પાડી દીધી, જજ સામે શું વાંધો છે?

દિલ્હીના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને આમ આદમી પાર્ટી (AAP)ના રાષ્ટ્રીય કન્વીનર અરવિંદ કેજરીવાલે ફરી એકવાર ન્યાયાધીશ સ્વર્ણકાન્તા શર્માની આગેવાની હેઠળની દિલ્હી હાઇકોર્ટની બેન્ચ સમક્ષ તેમના કેસની સુનાવણી હટાવવાની વિનંતી કરી છે. દારૂ નીતિ કૌભાંડ અંગે CBIની અપીલની સુનાવણી કરી રહેલી ન્યાયાધીશ સ્વર્ણકાન્તા શર્માની બેન્ચ સમક્ષ કેજરીવાલે આજે ફરીથી રિક્યુસલની અરજી દાખલ કરી છે. તેમણે આ અરજીની દલીલ કરવા માટે કોર્ટમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહેવાનો નિર્ણય લીધો છે.

આ સતત બીજી વખત છે જ્યારે કેજરીવાલે ન્યાયાધીશ શર્માના દૂર રહેવાની માંગ કરી છે. AAPનો આરોપ છે કે ન્યાયાધીશ શર્માના પાછલા ઘણા આદેશોમાં પૂર્વગ્રહ દેખાયો છે અને ત્યારબાદ સુપ્રીમ કોર્ટે તેમના ઘણા ચુકાદાઓને ઉથલાવી દીધા છે. કેજરીવાલનું કહેવું છે કે આ હાઇકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશે અગાઉ કેસ ટ્રાન્સફર કરવાનો ઇનકાર કર્યો હતો અને કહ્યું હતું કએ રિક્યુસલનો નિર્ણય પોતે ન્યાયાધીશે લેવો પડશે. આ વિવાદ ફક્ત એક જ કેસનો નથી; પરંતુ, તે ન્યાયિક નિષ્પક્ષતા અને રાજકીય નેતાઓ અને કોર્ટો વચ્ચેના સંબંધ અંગે વ્યાપક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

જસ્ટિસ સ્વર્ણકાંત શર્મા કોણ છે?

જસ્ટિસ સ્વર્ણકાંત શર્મા દિલ્હી હાઈકોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશ છે. માર્ચ 2022માં તેમને કાયમી ન્યાયાધીશ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. તેમણે દિલ્હી યુનિવર્સિટીમાંથી અંગ્રેજી સાહિત્યમાં બી.એ. (ઓનર્સ) પૂર્ણ કર્યું, ત્યારબાદ 1991માં LLB અને 2004માં LLM કર્યું. 2025માં, તેમણે P.hd પણ હાંસલ કર્યું, જેનો વિષય ન્યાયિક શિક્ષણ પર હતો.

જિલ્લા કોર્ટમાં તેમણે CBI સ્પેશિયલ જજ, ફેમિલી કોર્ટ, મહિલા કોર્ટ અને મોટર અકસ્માત ક્લેમ ટ્રિબ્યુનલ જેવા અનેક મહત્ત્વપૂર્ણ હોદ્દાઓ સંભાળ્યા. 2019માં, તેઓ ઉત્તર દિલ્હી જિલ્લા માટે મુખ્ય જિલ્લા અને સત્ર ન્યાયાધીશ બન્યા, અને 2022માં, હાઇકોર્ટમાં પ્રમોશન મળ્યું. તેમને ફોજદારી કાયદાના નિષ્ણાત માનવામાં આવે છે.

જસ્ટિસ સ્વર્ણકાંત શર્માના AAP વિરુદ્ધ ચુકાદાઓ?

જસ્ટિસ શર્માએ દારૂ નીતિ કૌભાંડના સંદર્ભમાં AAP નેતાઓ દ્વારા દાખલ કરાયેલી અનેક અરજીઓ પર સુનાવણી કરી અને મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં, તેમણે તેમની વિરુદ્ધ કડક વલણ અપનાવ્યું છે. આમાંથી ઘણા ચુકાદાઓને સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા ઉથલાવી દેવામાં આવ્યા હતા અથવા મોટી બેન્ચને મોકલવામાં આવ્યા હતા, જેને નિર્ણયો આમ આદમી પાર્ટી (AAP) પક્ષપાતના પુરાવા ગણાવી રહી છે:

દારૂ નીતિ કેસમાં, જસ્ટિસ શર્માએ કેજરીવાલની ધરપકડને યોગ્ય ગણાવી હતી, કહ્યું કે મુખ્યમંત્રી હોવાથી કોઈને પણ વિશેષ છૂટ ન મળવી જોઈએ.

તેમણે સિસોદિયા, સંજય સિંહ અને અન્ય સહ-આરોપી વ્યક્તિઓ દ્વારા દાખલ કરાયેલી જામીન અરજીઓ વારંવાર ફગાવી દીધી.

કેજરીવાલ અને 22 અન્ય લોકોને મુક્ત કરવાના ટ્રાયલ કોર્ટના આદેશ સામે CBI અપીલ પર કાર્યવાહી કરતા જસ્ટિસ શર્માએ નોટિસ જાહેર કરી હતી; તેમણે ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલી ઘણી ટિપ્પણીઓને પહેલી નજરમાં ગરબડ ગણાવી અને CBI અધિકારી સામે વિભાગીય કાર્યવાહીના આદેશ પર સ્ટે આપ્યો.

તેમણે કેજરીવાલ સહિત આરોપીઓ વિરુદ્ધ EDની અરજી અંગે ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા કરવામાં આવેલા કેટલાક અવલોકનો પર સ્ટે આપ્યો.

AAPનો દાવો છે કે જસ્ટિસ શર્મા દ્વારા જાહેર કરાયેલા ચાર મુખ્ય આદેશોને સુપ્રીમ કોર્ટે ઉથલાવી દીધા છે. અરવિંદ કેજરીવાલની પાર્ટી આને નિષ્પક્ષતા અંગે પ્રશ્નો ગણાવી રહી છે.

કેજરીવાલને પરેશાની શું છે?

કેજરીવાલ અને AAPનો દાવો છે કે જસ્ટિસ શર્મા પહેલાથી જ દારૂ નીતિ કેસના વિવિધ પાસાઓ અંગે સુનાવણીની અધ્યક્ષતા કરી રહ્યા છે. તેમણે ઘણી વખત વિગતવાર આદેશો આપ્યા છે, જેમાં  AAP નેતાઓ વિરુદ્ધ કેટલાકમાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ ટિપ્પણીઓ છે. AAPની દલીલ છે કે હવે તે જ ન્યાયાધીશ CBIની અપીલની સુનાવણી કરી રહ્યા હોવાથી, નિષ્પક્ષતા અંગે શંકાઓ ઊભી થાય છે.

કેજરીવાલે દિલ્હી હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશને પત્ર લખીને વિનંતી કરી હતી કે કેસને ‘નિષ્પક્ષ બેન્ચ’ને ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે. મુખ્ય ન્યાયાધીશે ટ્રાન્સફરનો ઇનકાર કરતા કહ્યું કે, રદ કરવાનો નિર્ણય જસ્ટિસ શર્માએ પોતે લેવો જોઈએ. હવે કેજરીવાલ કોર્ટમાં વ્યક્તિગત રીતે હાજર રહીને રિક્યુસલની દલીલ કરશે.

AAPના સૂત્રોનું કહેવું છે કે ન્યાયાધીશ શર્માએ ‘પૂર્વગ્રહયુક્ત’ ટિપ્પણીઓ કરી છે અને તેમના આદેશોનો ટ્રેક રેકોર્ડ AAPના પક્ષમાં રહ્યો નથી. તેનાથી વિપરીત, કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ન્યાયાધીશે ફક્ત ત્યારે જ પોતાને રિક્યુસલ કરવા જોઈએ જ્યારે આવું કરવા માટે કોઈ વાસ્તવિક કારણ (જેમ કે વ્યક્તિગત હિત અથવા પક્ષપાતના નક્કર પુરાવા) હોય. માત્ર 'પાછલા આદેશો ઊથલાવી દેવામાં આવ્યા હતા'ના આધાર પૂરતો માનવામાં આવતો નથી.

કેજરીવાલ માટે આગળનો રસ્તો

AAPએ 'ન્યાયિક નિષ્પક્ષતાનો પ્રશ્ન' ગણાવ્યો છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે દારૂ નીતિ કેસમાં CBI અને ED દ્વારા દાખલ કરાયેલી અરજીઓ સતત ન્યાયાધીશ શર્માની બેંચ સમક્ષ જ કેમ આવે છે. તો, ભાજપ અને કેન્દ્ર સરકારના પક્ષમાં એમ કહેવું છે કે, કેજરીવાલ કાનૂની પ્રક્રિયાથી બચવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

દિલ્હી હાઈકોર્ટના મુખ્ય ન્યાયાધીશ દેવેન્દ્ર કુમાર ઉપાધ્યાયે સ્પષ્ટતા કરી કે, રોસ્ટર મુજબ, કેસ ન્યાયાધીશ શર્માને જ સોંપવામાં આવ્યો હતો. જો જસ્ટિસ શર્મા રિક્યુસલથી ઇનકાર કરે છે, તો કેજરીવાલ સુપ્રીમ કોર્ટ જઇ શકે છે.

નિષ્ણાતો શું કહે છે?

પૂર્વ ન્યાયાધીશો અને વરિષ્ઠ વકીલ કહે છે કે પદ પરથી હટાવવાની માંગણીઓ વધી રહી છે, પરંતુ, વારંવાર ન્યાયાધીશો બદલાતા રહેવાથી ન્યાયિક પ્રક્રિયા પર પ્રતિકૂળ અસર પડી શકે છે. નામ ન આપવાની શરતે બોલતા, એક ન્યાયાધીશે ટિપ્પણી કરી, ‘જસ્ટિસ શર્માએ ઘણા ફોજદારી કેસોમાં ચુકાદા આપ્યા છે જે કડક હતા, છતા કાયદાની મર્યાદામાં નિર્ણય આપ્યા છે. AAPનો દાવો કે તેમના આદેશો ઊથલાવી દેવામાં આવ્યા હતા તે એક એવી પરિસ્થિતિ છે જે કોઈપણ ન્યાયાધીશ સાથે બની શકે છે. તેમ છતાં જો આરોપીઓને લાગે છે કે કાર્યવાહીની નિષ્પક્ષતા પ્રભાવિત થઈ રહી છે, તો રિક્યુસલનો અધિકાર છે.’

અરવિંદ કેજરીવાલ અને જસ્ટિસ સ્વર્ણકાંત શર્મા વચ્ચેનો આ વિવાદ ફક્ત એક જ કેસ અંગે નથી; તે ન્યાયતંત્રમાં રાજકીય નેતાઓના વિશ્વાસ અને નિષ્પક્ષતાના પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. કેજરીવાલે વારંવાર રિક્યુસલની વિનંતી કરી રહ્યા છે કારણ કે તેમને લાગે છે કે જસ્ટિસ શર્માના આદેશો વિરુદ્ધ છે. તો, જસ્ટિસ શર્માનો ટ્રેક રેકોર્ડ સૂચવે છે કે તેમણે કાયદા અનુસાર ચુકાદા આપ્યા છે.

આ વિવાદ AAP માટે પણ એક નવો પડકાર છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે ન્યાયતંત્ર આ મામલાને કેવી રીતે હેન્ડલ કરે છે કારણ કે ન ફક્ત ન્યાય થવો જોઈએ, પરંતુ દેખાવો પણ જોઈએ.