ઈરાનમાં અચાનક થયેલા યુદ્ધવિરામ અંગે હવે એક મોટો ખુલાસો થયો છે. અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ચીને પડદા પાછળ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવતા ઇરાનને વાટાઘાટો માટે રાજી કર્યું. ટ્રમ્પે તો અહી સુધી કહ્યું કે, તેમને વિશ્વાસ છે કે ચીનની પહેલ વિના આ યુદ્ધવિરામ શક્ય નહોતું.
અહેવાલો અનુસાર, ચીને સીધા આગળ વધવાને બદલે, પાછલા બારણે કૂટનીતિનો માર્ગ પસંદ કર્યો. તેણે પાકિસ્તાન, તુર્કી અને ઇજિપ્ત જેવા દેશો દ્વારા ઈરાનને પોતાનો સંદેશ પહોંચાડ્યો. આ મધ્યસ્થીઓ દ્વારા ચીન સતત ઈરાનને એ સમજાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું કે વધતું યુદ્ધ ફક્ત પ્રદેશ માટે જ નહીં પરંતુ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે પણ જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
રસપ્રદ વાત એ છે કે ચીને સત્તાવાર રીતે આ ભૂમિકા સ્વીકારી નથી. ચીનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા માઓ નિંગે ફક્ત એટલું જ કહ્યું કે, ‘બધા પક્ષોએ ઇમાનદારી દર્શાવવી જોઈએ અને શક્ય તેટલી વહેલી તકે સંઘર્ષનો અંત લાવવો જોઈએ. તેમણે એ પણ સ્વીકાર્યું કે આ યુદ્ધ વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર માટે ગંભીર બની ચૂક્યું છે.
ચીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર ઈરાનનો સાથ આપ્યો
યુદ્ધવિરામ પહેલા ચીનનું વલણ વધુ સ્પષ્ટ થઇ ગયું હતું, જ્યારે તેણે રશિયા સાથે મળીને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં એક ઠરાવ પર વીટો કરી દીધો. આ ઠરાવ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વાણિજ્યિક જહાજોના રક્ષણ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ વધારવાની વાત પર કેન્દ્રિત હતો. અમેરિકાએ આ પગલાની સખત નિંદા કરી હતી. સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં અમેરિકન એમ્બેસેડર માઇક વોલ્ટ્ઝે કહ્યું કે, ‘ચીન અને રશિયા નીચલું સ્તર પહોંચી ગયા છે અને તેઓ એવા સમયે ઈરાન સાથે ઊભા થઈ ગયા, જ્યારે તે વૈશ્વિક પુરવઠા શૃંખલાઓને જોખમમાં મૂકી રહ્યું છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે, સ્ટ્રેટ બંધ કરીને ઈરાન વૈશ્વિક અર્થતંત્રને ‘બંધક’ બનાવી રહ્યું છે.
https://twitter.com/TruthTrumpPost/status/2041646180976005407
જોકે, વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ચીનની બેવડી કૂટનીતિ હતી. એક તરફ તે ખુલ્લેઆમ અમેરિકનાના ઠરાવનો વિરોધ કરી રહ્યું હતું, તો બીજી બાજુ પડદા પાછળ શાંતિની દિશામાં કામ કરી રહ્યું હતું. આ પાછળનો ઉદ્દેશ્ય પોતાને ‘જવાબદાર વૈશ્વિક શક્તિ’ તરીકે રજૂ કરવાનો હતો, જે કટોકટીના સમયે ઉકેલો શોધવા માટે સક્ષમ છે.
પાકિસ્તાને યુદ્ધવિરામ કરવવાનો કર્યો દાવો
આ સમગ્ર ઘટનામાં પાકિસ્તાને મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાટાઘાટો માટે ઇસ્લામાબાદને પસંદ કરવામાં આવ્યું હતું, જે સ્પષ્ટ સંકેત છે કે પાકિસ્તાન એક મુખ્ય મધ્યસ્થી તરીકે સામે આવ્યું છે. જો કે, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પના નિવેદન બાદ, એવી ધારણા મજબૂત થઈ રહી છે કે વાસ્તવિક કૂટનીતિ ચીનના હાથમાં હતી, અને પાકિસ્તાનનો ઉપયોગ ફક્ત ફેસ તરીકે કરવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રૂથ સોશિયલ પર એક પોસ્ટમાં, રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે, ‘પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શાહબાઝ શરીફ અને ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર સાથે થયેલી વાતચીતના આધારે, અને તેમના અનુરોધ પર કે હું આજે રાત્રે ઈરાન સામે મોકલવામાં આવી રહેલી વિનાશક લશ્કરી કાર્યવાહી રોકી દઉં. અને શરત એ છે કે ઈરાન તાત્કાલિક, સંપૂર્ણ અને સુરક્ષિત રીતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી ખોલવા માટે સહમત થાય, હું ઈરાન પર બોમ્બમારો અને હુમલાઓને બે અઠવાડિયાના સમયગાળા માટે મુલતવી રાખવા સહમત છું.’
https://twitter.com/araghchi/status/2041655156215799821
હવે પ્રશ્ન એ છે કે, શું આ યુદ્ધવિરામ લાંબા ગાળા માટે ટકશે, કે પછી તે ફક્ત એક કામચલાઉ રાહત સાબિત થશે? હાલ માટે, એક વાત જરૂર સ્પષ્ટ છે કે, આ યુદ્ધમાં માત્ર લશ્કરી શક્તિ જ નહીં, પરંતુ કૂટનીતિ પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી રહી છે અને આ વખતે, ચીને આ રમતમાં પોતાની ઉપસ્થિતિ મજબૂતીથી નોંધાવી દીધી છે.
