દેશની વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત (Foreign Exchange Reserves) ને મજબૂત કરવા માટે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) એ 12 બિલિયન યુએસ ડોલર (USD 12 billion) ના સોનાના ભંડારનું વેચાણ કર્યું હોવાના મીડિયા અહેવાલોને કેન્દ્ર સરકાર અને મધ્યસ્થ બેંકે સખત શબ્દોમાં નકારી કાઢ્યા છે. બુધવારે સરકારે આ અંગે સ્પષ્ટતા જાહેર કરીને અહેવાલોનું ખંડન કર્યું છે.
અમેરિકન ન્યૂઝ એજન્સી 'બ્લૂમબર્ગ' (Bloomberg) ના એક અહેવાલમાં એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની અસરોથી પોતાની વિદેશી ચલણની સંપત્તિનું રક્ષણ કરવા માટે RBIએ પોતાના સોનાના ભંડારનો કેટલોક હિસ્સો વેચી દીધો હોઈ શકે છે.
RBI અને PIB દ્વારા ફેક્ટ-ચેક (Fact-Check): અહેવાલો 'ફેક' સાબિત થયા
બુધવારે જારી કરાયેલી એક અખબારી યાદીમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંકે આશરે $12 બિલિયનના સોનાના વેચાણના દાવાઓને સંપૂર્ણપણે ફગાવી દીધા છે.
RBIની સ્પષ્ટતા: કેન્દ્રીય બેંકે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, ‘આ અહેવાલો બિલકુલ સાચા નથી.’ બેંકે વધુમાં જણાવ્યું કે દેશમાં સોનાનો ભૌતિક સ્ટોક (Physical Stock) આજે પણ 880.52 ટન પર યથાવત છે, તેમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. RBIએ સામાન્ય જનતાને અપીલ કરી છે કે આવા સંવેદનશીલ મામલાઓમાં માત્ર સમયસમય પર જાહેર થતી સત્તાવાર માહિતી પર જ ભરોસો કરવો.
PIB ફેક્ટ-ચેક: ભારત સરકારની સત્તાવાર એજન્સી પીઆઈબી (Press Information Bureau) એ પણ આ અહેવાલો અંગે ફેક્ટ-ચેક કરીને તેને તદ્દન 'ફેક' (નકલી) ગણાવ્યા છે.
PIB એ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટમાં RBI ના આંકડા ટાંકીને જણાવ્યું છે કે ભારતના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડારમાં સોનાનો હિસ્સો ઘટવાના બદલે ઉલટો વધ્યો છે. સપ્ટેમ્બર 2025 ના અંતમાં આ હિસ્સો 13.92% હતો, જે 31 માર્ચ, 2026 ના રોજ વધીને 16.70% થયો હતો. એટલું જ નહીં, 22 મે, 2026 સુધીમાં આ હિસ્સો વધુ વધીને 16.85% પર પહોંચી ગયો છે. RBI પોતાના માસિક બુલેટિનમાં આ ભૌતિક સ્ટોકની વિગતો જાહેર કરે જ છે અને તે અત્યાર સુધી અપરિવર્તિત છે.
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલમાં શું દાવો કરવામાં આવ્યો હતો?
બ્લૂમબર્ગના અહેવાલમાં એવો દાવો કરાયો હતો કે 22 મેના રોજ પૂરા થયેલા બે અઠવાડિયા દરમિયાન RBIએ અંદાજે $12 બિલિયનનું સોનું વેચ્યું હોવાની સંભાવના છે અને તેની સામે $7.5 બિલિયનની વિદેશી ચલણ સંપત્તિ (Foreign-currency assets) ખરીદી છે.
રિપોર્ટમાં એવું પણ કહેવાયું હતું કે વિદેશી હૂંડિયામણ બજારમાં RBIના આ પગલાંને કારણે ભારતીય રૂપિયાને ટેકો મળ્યો હતો. જેના લીધે 20 મેના રોજ રૂપિયો રેકોર્ડ નીચલા સ્તરે પહોંચ્યા બાદ પણ અન્ય એશિયન ચલણોની સરખામણીએ તેનું પ્રદર્શન સારું રહ્યું હતું. મંગળવારે યુએસ ડોલર સામે રૂપિયો 0.2% ઘટીને 95.17 પર બંધ રહ્યો હતો.
સોનાનો ભંડાર ક્યાં રાખવામાં આવે છે?
અહેવાલ અનુસાર, માર્ચના અંત સુધીમાં RBI પાસે કુલ 880.52 મેટ્રિક ટન સોનાનો ભંડાર હતો, જેમાંથી 77% હિસ્સો ભારતમાં જ સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે આના છ મહિના પહેલા સુધી માત્ર 66% સોનું દેશમાં રાખવામાં આવ્યું હતું. એપ્રિલમાં જાહેર કરાયેલા RBIના અર્ધવાર્ષિક વિદેશી હૂંડિયામણ અહેવાલ મુજબ, ભારતનો જે સોનાનો જથ્થો વિદેશમાં રાખવામાં આવ્યો છે, તે મોટે ભાગે 'બેંક ઓફ ઈંગ્લેન્ડ' (Bank of England) અને 'બેંક ફોર ઈન્ટરનેશનલ સેટલમેન્ટ્સ' (Bank for International Settlements) પાસે જમા છે.
11.jpg)
