મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે રૂપિયામાં તેજીથી ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. શુક્રવારે, ડોલરની તુલનમાં રૂપિયો 94 ડોલર પ્રતિ બેરલની નજીક પહોંચી ગયો હતો. 4 વર્ષમાં એક દિવસ દરમિયાન રૂપિયાએ સૌથી મોટો ઘટાડો જોયો. રૂપિયો 108 પૈસા ઘટીને 93.71 પર સ્થિર થયો, અને પહેલી વાર 93ના સ્તરને પાર કરી ગયો. માર્ચ મહિનો ભારતીય ચલણ માટે અત્યંત પરેશાની ભરેલો રહ્યો છે, જેમાં ભારતીય ચલણે મહિનાની શરૂઆતમાં 266 પૈસા અથવા 2% વેલ્યૂ થઈ ચૂકી છે, જે તાજેતરના ઇતિહાસમાં તેના સૌથી મોટા ઘટાડાનો સમયગાળો છે. હવે નિષ્ણાતો રૂપિયાને લઈને ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે અને કુલ 100 માર્ક સુધી પહોંચવાની આશંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
રૂપિયાના ઘટાડા અંગે RBI શું કરી રહી છે?
રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) આ અવ્યવસ્થિત ઘટાડાને રોકવા માટે સક્રિય રહે છે અને તેમાં દરમિયાનગીરી કરી રહી છે. કેન્દ્રીય બેંકે સરકારી બેન્કોના મધ્યમાંથી ડોલર વેચવા સાથે-સાથે વિદેશી બજારોમાં ફોરવર્ડ કોન્ટ્રાક્ટ અને નોન-ડિલિવરેબલ ફોરવર્ડ્સ (NDF)નો વ્યાપક ઉપયોગ કર્યો છે. અંદાજ મુજબ RBIએ ચલણને ટેકો આપવા માટે માર્ચ મહિનામાં જ 15 અબજ ડોલરથી વધુનું વેચાણ કર્યું છે. જોકે, કેન્દ્રીય બેંકની વ્યૂહરચના મુખ્યત્વે મેક્રોઇકોનોમિક સ્થિરતા જાળવવા પર કેન્દ્રિત હોય તેવું લાગે છે.
રૂપિયાના ઘટાડા માટે આ પાંચ કારણો:
1. માર્ચ મહિનામાં જ વિદેશી પોર્ટફોલિયો રોકાણકારો (FII/FPI)એ ભારતીય શેરબજારમાંથી 8.5 અબજ ડોલર (લગભગ 80,000 કરોડ રૂપિયા)થી વધુ રકમ પાછી ખેંચીને ડોલરની મજબૂતાઈ વધારી દીધી છે.
2. મધ્ય-પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ભારત માટે મુખ્ય આયાત ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 156 ડોલરથી વધી ગયો છે, જે અત્યાર સુધીનું રેકોર્ડ સ્તર છે. ભારત તેની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતના 88% થી વધુ આયાત કરે છે, એટલે આ રાષ્ટ્રીય આયાત બિલમાં સીધો વધારો થાય છે, જેના કારણે રૂપિયા પર દબાણ જોવા મળે છે છે.
3. ઈરાન અને ઇઝરાયલ-અમેરિકા વચ્ચે પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા સંકટે વૈશ્વિક બજારોને ગંભીર રીતે પ્રભાવિત કર્યા છે, જેના કારણે રોકાણકારો અમેરિકન ડોલર જેવી સુરક્ષિત રોકાણ વિકલ્પો તરફ વધી રહ્યા છે.
4. યુદ્ધ વચ્ચે સતત ઊંચા ઉર્જા ખર્ચ અને નબળા વેપાર ડેટાએ ચાલુ ખાતાના નુકસાનમાં ભારે વધારો થવાની આશંકા ઉત્પન્ન થઈ ગઈ છે, જેથી ભારતીય રૂપિયો નબળો પડી રહ્યો છે.
5. ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)એ વિકાસલક્ષી પ્રાથમિકતાઓ માટે ભંડારને સુરક્ષિત રાખવા માટે હસ્તક્ષેપ કરવાનું ટાળ્યું છે, જેથી બજારની તાકતોએ રૂપિયાને નીચે ધકેલવામાં મદદ કરી છે.
શું અસર થશે?
રૂપિયામાં ઘટાડાની દેશ પર નકારાત્મક અસર પડે છે. સામાન્ય માણસ માટે તે ઇંધણના ભાવમાં થયો વધારો અને આયાતી ઇલેક્ટ્રોનિક માલની કિંમતમાં વધારો થઈ શકે છે. સાથે જ મોંઘવારીનું જોખમ વધે છે. ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર માટે કાચા માલના આયાત પર વધુ નિર્ભર જે ઉત્પાદક કંપનીઓના લાભ માર્જિનમાં કમી આવશે. જે કંપનીઓ પાસે વિદેશી ચલણ જવાબદારીઓનું કોઈ હેજિંગ નથી તેમની બેલેન્સ શીટ પર સીધી પ્રતિકૂળ અસર પડશે.
વ્યાપક ભારતીય અર્થતંત્રના પરિપ્રેક્ષ્યમાં વધતી વધતાં વેપાર ખાધ અને વધતી મોંઘવારીના દબાણમાં RBI દ્વારા કોઈપણ સંભવિત વ્યાજ દર ઘટાડામાં વિલંબ કરશે, જેથી આર્થિક વિકાસ ગ્રોથ ઓછો થઈ શકે છે.
100 માર્ક પર પહોંચાશ રૂપિયો
ટૂંકા ગાળાના હિસાબે રૂપિયાનું પ્રદર્શન અત્યંત નિરાશાજનક રહ્યું છે. ચલણ નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે જ્યાં સુધી પશ્ચિમ એશિયામાં સંઘર્ષ ચાલુ રહેશે અને ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ઉપર તરફ આગળ વધશે, ત્યાં સુધી રૂપિયામાં ભારે ઘટાડો થતો રહેશે. જો ભૂ-રાજકીય તણાવ તાત્કાલિક ઓછો નહીં થાય, તો સ્થાનિક ચલણ અમેરિકન ડોલર સામે 94-95ના સ્તર સુધી ઘટી શકે છે. એવી આશંકા છે કે તે 100ના સ્તરને પણ પાર કરી શકે છે.
