પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણી: જે વિસ્તારોમાં સૌથી વધુ મત કપાયા ત્યાં રેકોર્ડ મતદાનનો અર્થ શું છે?

ચૂંટણી પંચ દ્વારા જાહેર કરાયેલા આંકડા મુજબ, ગુરુવારે પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભાની ચૂંટણીના પ્રથમ તબક્કામાં મતદાને રાજ્યના ઇતિહાસમાં અગાઉના તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા. અમુક વિસ્તારોમાં અથડામણની છૂટીછવાયી ઘટનાઓ છતા મતદારો મતદાન કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં ઉમટી પડ્યા. આ વાતની પુષ્ટી ચૂંટણી પંચના આંકડાથી થાય છે. મતદાનના આ તબક્કા દરમિયાન કોઈ પણ રાજકીય જૂથે મતદાનમાં ગોટાળા કે બૂથ કેપ્ચરિંગ અંગે કોઈ ગંભીર આરોપો લગાવ્યા નહોતા.

આ પહેલા, પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણીમાં સૌથી વધુ મતદાનનો રેકોર્ડ વર્ષ 2011ના નામે હતો. તે વર્ષે, મતદાન 84.72 ટકા હતું. તે ચૂંટણી રાજ્ય માટે એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયું હતું. તે જ ચૂંટણી પછી મમતા બેનર્જીએ ડાબેરી મોરચાના ગઠબંધનના 34 વર્ષના શાસનનો અંત લાવ્યો અને મુખ્યમંત્રી તરીકેની તેમની રાજકીય કારકિર્દી શરૂ કરી. નિષ્ણાતો માને છે કે 2026ની પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં સમાજના તમામ વર્ગના લોકોએ જે રીતે ભાગ લીધો તે ખરેખર અભૂતપૂર્વ છે.

કામ કરવા માટે દિલ્હી, મુંબઈ, બેંગલુરુ અને હૈદરાબાદ જેવા શહેરોમાં રાજ્યની બહાર રહેતા ઘણા બંગાળીઓ ચૂંટણી પહેલા પોતાના વતન પરત ફર્યા છે. ચૂંટણી પહેલા ઘરે પાછા ફરવાનો ટ્રેન્ડ પશ્ચિમ બંગાળ માટે નવો નથી. જો કે, આ વખતે, ઘરે પરત ફરવાની ઉત્સુકતા ઉચ્ચ વ્યાવસાયિકથી લઈને સ્થળાંતરિત મજૂરો સુધીના તમામ વર્ગમાં જોવા મળી હતી. ચૂંટણી પહેલાના દસ દિવસોમાં, ટ્રેન, બસ અને ફ્લાઇટ માટે ટિકિટ મેળવવી લગભગ અશક્ય બની ગઈ હતી. હાવડા, સિયાલદાહ, ન્યૂ જલપાઇગુડી, માલદા ટાઉન અને બર્ધમાન જંક્શન જેવા સ્ટેશનો ભીડથી ભરેલા હતા.

તૃણમૂલ કોંગ્રેસે ચૂંટણી પંચમાં ફરિયાદ પણ નોંધાવી છે, જેમાં આદર્શ આચારસંહિતાનું ઉલ્લંઘન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે અને દાવો કર્યો છે કે ભાજપે સ્થળાંતરિત મજૂરોના પરત ફરવા માટે ઘણી ખાસ ટ્રેનોની વ્યવસ્થા કરી હતી. ચૂંટણીના પહેલા તબક્કા દરમિયાન ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મતદાન પ્રક્રિયા પર નજર રાખનારા નિરીક્ષકોના અહેવાલો અનુસાર, સવારથી જ મતદાનની ટકાવારી અસાધારણ રીતે વધુ રહી છે.

વરિષ્ઠ પત્રકાર અને રાજકીય વિશ્લેષક વિશ્વજીત ભટ્ટાચાર્ય લગભગ ત્રણ દાયકાથી પશ્ચિમ બંગાળમાં ચૂંટણીઓનું નજીકથી નિરીક્ષણ કરી રહ્યા છે. મતદાનના પહેલા તબક્કાના દિવસે BBC બાંગ્લા સાથે વાત કરતા તેમણે ટિપ્પણી કરી, હું ઘણા વર્ષોથી ચૂંટણીઓનું નિરીક્ષણ કરી રહ્યો છું, અને મેં હંમેશા જોયું છે કે ગરમીને કારણે, મતદારોની કતારો સવારે વહેલા અથવા મોડી બપોરે ખૂબ લાંબી હોય છે.’ સામાન્ય રીતે, આ લગભગ 2:30 અથવા 3:00 વાગ્યાની આસપાસ થાય છે. જો કે, આ વખતે, હું સવારથી જ મતદારોની સંખ્યામાં સતત વધારો જોઈ રહ્યો છું.’

ગુરુવાર, 23 એપ્રિલના રોજ જ્યારે પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીનો પ્રથમ તબક્કો ચાલી રહ્યો હતો, ત્યારે ઘણા વિસ્તારોમાં તાપમાન 41 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી ઉપર વધી ગયું હતું. ભૂતકાળમાં રાજકીય હિંસા અને અથડામણોને કારણે આ મતવિસ્તાર વારંવાર ચર્ચામાં રહેતા હતા. જોકે, આ વખતે આવી કોઈ ઘટના બની નથી. તેના બદલે, મતદારો મતદાન કરવા માટે ખૂબ જ ઉત્સાહ સાથે મતદાન મથકો પર પહોંચતા જોવા મળ્યા હતા.

ચૂંટણી પંચ દ્વારા જાહેર કરાયેલા તાજેતરના આંકડા અનુસાર, ગુરુવારે પશ્ચિમ બંગાળમાં કુલ 92.88 ટકા મતદાન થયું હતું. મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં મતદાનની ટકાવારી ખાસ કરીને ઊંચી જોવા મળી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, શીતલકુચીમાં 97.53 ટકા, મોથાબારીમાં 95.05 ટકા, ભગવાનલામાં 96.95 ટકા, જાંગીપુરમાં 95.72 ટકા, ચોપડામાં 96.02 ટકા અને હેમતાબાદમાં 96.40 ટકા મતદાન થયું હતું. જે વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં ચૂંટણીના દિવસની સવારથી જ ગરબડીના અહેવાલો સામે આવી રહ્યા હતા, ત્યાં પણ મતદાન નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું રહ્યું. ઉદાહરણ તરીકે, ડોમકલ (96.43%), રેજીનગર (92.17%) અને કુમારગંજ (95.87%)માં નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં મતદાન થયું હતું. જોકે, હિન્દુ-બહુમતી અને મુસ્લિમ-લઘુમતી વસ્તી ધરાવતા મોટાભાગના વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં પણ મતદાન નોંધપાત્ર રીતે ઊંચું રહ્યું. પશ્ચિમ મેદિનીપુર, ઝારગ્રામ, જલપાઇગુડી અને પુરુલિયા જિલ્લાઓમાં, મોટાભાગના વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં મતદાન 90% થી વધુ થયું.

પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી પહેલા, રાજ્યનું રાજકીય વાતાવરણ SIR (મતદાર યાદી સુધારણા) પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીમાંથી લગભગ 91 લાખ નામો દૂર કરવાના વિવાદથી ગરમાયું હતું.

ઘણા સામાન્ય મતદારોએ મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે તેમને આ ડરથી સતાવી રહ્યો છે કે જો તેઓ આ વખતે મતદાન કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તેઓ ભવિષ્યની મતદાર યાદીઓમાં તેમના નામ નોંધાવી શકશે નહીં. તેમને ડર હતો કે આ પરિસ્થિતી બાદ તેમની નાગરિકતા પર પણ શંકા ઊભી થઈ શકે છે. ઘણા સ્થળાંતરિત કામદારો પણ અન્ય પ્રદેશોમાંથી ખાસ કરીને તેમની ચિંતાઓ વ્યક્ત કરવા માટે પશ્ચિમ બંગાળ પાછા ફર્યા હતા.

આ આશંકા સમગ્ર પશ્ચિમ બંગાળમાં હિન્દુ અને મુસ્લિમ બંને ધર્મોના લોકોમાં ફેલાઈ ગઈ છે, જોકે અધિકારીઓ તરફથી આ બાબતે કોઈ સત્તાવાર નિવેદન આપવામાં આવ્યું નથી. ચૂંટણી પંચના ડેટા દર્શાવે છે કે વિધાનસભા મતવિસ્તારોમાં જ્યાં મતદારોના નામ દૂર કરવાનો દર ખાસ કરીને ઊંચો હતો, ત્યાં મતદાનનો આંકડો વધારે રહ્યો છે.

મુર્શિદાબાદ જિલ્લામાં ફરક્કા, ડોમકલ, બેલડાંગા, ભગવાનગોલા અને જંગીપુર જેવા વિસ્તારોમાં; માલદા જિલ્લામાં હબીબપુર; બીરભૂમમાં હસના; અને ઉત્તર દિનાજપુરમાં ચોપડા તેમજ અન્ય અનેક સ્થળોએ મતદારોની સંખ્યા ગયા વર્ષ કરતા વધી ગઈ છે.

આ પ્રદેશોના ઘણા રહેવાસીઓ સામાન્ય રીતે સ્થળાંતરિત મજૂરો તરીકે કામની શોધમાં અન્ય સ્થળો જતા રહે છે. જો કે, આ વખતે, તેમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકો ખાસ કરીને મતદાન કરવા માટે પાછા ફર્યા હતા.

'પ્રવાસી શ્રમિક એકતા મંચ' (માઇગ્રન્ટ વર્કર્સ યુનિટી ફોરમ)ના રાજ્ય મહાસચિવ આસિફ ફારૂકે જણાવ્યું હતું કે, જે લોકોનું નામ SIR પ્રક્રિયા પછી પણ મતદાર યાદીમાં રહ્યું હતું તેઓ આ વખતે સફળતાપૂર્વક મતદાનના અધિકારનો ઉપયોગ કરશે. અમે માલદા અને મુર્શિદાબાદ પ્રદેશોમાં, અમે સ્થળાંતરિત કામદાર સમુદાયોમાં તેમની ઓળખના પુરાવાને સુરક્ષિત રાખવાની જરૂરિયાત અંગે સ્પષ્ટ ચિંતા જોઈ રહ્યા છીએ. તેઓ કહે છે, અમે પહેલાં ક્યારેય લોકોને તેમની મતદાર સ્લિપની ફોટોકોપી બનાવતા જોયા નહોતા; જો કે, આ વખતે તેઓએ બરાબર તે જ કર્યું છે, જેથી ભવિષ્યમાં તેઓ પુરાવા આપી શકે કે SIR પ્રક્રિયા બાદ તેમના નામ ખરેખર મતદાર યાદીમાં હતા અને તેઓએ સફળતાપૂર્વક તેમના મતદાનના અધિકારનો ઉપયોગ કર્યો હતો.

કોલકાતા સ્થિત સામાજિક સંશોધન સંસ્થા 'સાબીર ઇન્સ્ટિટ્યૂટ'ના સંશોધક સાબીર અહેમદે જણાવ્યું હતું કે, એવું લાગે છે કે મુર્શિદાબાદ જિલ્લાના મુસ્લિમ બહુમતી ધરાવતા મતવિસ્તારોમાં મતદારોએ મોટા પાયે મતદાન કર્યું છે. મતદારોની ભાગીદારીના આ દરને જોતાં, એવું લાગે છે કે, સૌથી આગળ આવીને લોકો આ વખતે મતદાન કરી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે કટિબદ્ધ છે.

ભારતના ભૂતપૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર, એસ.વાય. કુરૈશીએ પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણીમાં રેકોર્ડબ્રેક મતદાનને અતિશયોક્તિપૂર્ણ ગણાવ્યું છે. તેમણે કહ્યું કે, પશ્ચિમ બંગાળ ઐતિહાસિક રીતે 'ઉચ્ચ મતદાન' ધરાવતા રાજ્ય તરીકે જાણીતું રહ્યું છે. જો કે, જો 91 લાખ નામો મતદાર યાદીમાંથી દૂર કરવામાં આવે અને સુધારેલી યાદીના આધારે આંકડાઓની ગણતરી કરવામાં આવે, તો મતદાન ટકાવારી સ્વાભાવિક રીતે વધુ દેખાશે. કુરૈશીનું માનવું છે કે, જોકે એ વાતને નકારી શકાય નહીં કે ઘણા લોકો ડરના માર્યા મતદાન કરવા માટે પોતાના ઘરે પાછા ફર્યા, પરંતુ જો ચૂંટણી અગાઉની મતદાર યાદીનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવી હોત, તો મતદાનમાં વધારો ગત ચૂંટણીની તુલનામાં 2 ટકાથી વધુ ન હોત.

ભારતીય ચૂંટણી ઇતિહાસમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે કે જ્યારે પણ શાસક પક્ષ સામે જાહેર રોષ હોય છે, ત્યારે મતદારોની ભાગીદારી ઘણીવાર વધે છે. જોકે, એસ.વાય. કુરૈશી માનતા નથી કે પશ્ચિમ બંગાળમાં રેકોર્ડબ્રેક મતદાન પાછળ આવા પરિબળનું કારણ છે. પુરુલિયા, કાલિમપોંગ અને ઝારગ્રામ જિલ્લાઓમાં SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન સૌથી ઓછા નામો દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.

ચૂંટણી પંચના ડેટા દર્શાવે છે કે આ જિલ્લાઓમાં મતદાન પહેલા તબક્કાના મતદાન દરમિયાન સમગ્ર રાજ્યમાં નોંધાયેલા સરેરાશ મતદાન કરતા ઓછું હતું. સૌથી ઓછું મતદાન કલિમપોંગ જિલ્લામાં જોવા મળ્યું હતું, જ્યાં તે 83 ટકાથી થોડું વધારે હતું.

શાસક પક્ષ અને વિપક્ષ બંને રેકોર્ડ મતદાન અંગે આશાવાદી છે. ચૂંટણીઓ પછી, શાસક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ અને વિપક્ષ ભાજપ બંનેએ આશા વ્યક્ત કરી છે કે આ રેકોર્ડ મતદાન તેમના પક્ષના મતોમાં રૂપાંતરિત થશે. જોકે, કોઈપણ પક્ષ ફક્ત મૌખિક ખાતરીઓને સત્ય તરીકે સ્વીકારવા માટે સંતુષ્ટ નથી. તૃણમૂલ અને ભાજપ બંનેના આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બંને પક્ષો હાલમાં આ રેકોર્ડ મતદાનની અસરને નજીકથી મૂલ્યાંકન કરવા માટે બેઠક-દર-સીટ વિશ્લેષણ કરી રહ્યા છે.

મતદાનના પ્રથમ તબક્કાના સમાપન પછી, રાજ્યના મુખ્યમંત્રી અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ટોચના નેતા, મમતા બેનર્જીએ કોલકાતાના ચૌરંગી વિસ્તારમાં એક સભાને સંબોધિત કરી. તેમણે કહ્યું કે, લોકો આને તેમના અધિકારોના રક્ષણ માટેની લડાઈ તરીકે જુએ છે. તેઓ સીમાંકન, NRC અને અન્ય સમાન બાબતો જેવા મુદ્દાઓને લઈને ભયના પડછાયા હેઠળ જીવી રહ્યા હતા.

ગુરુવારે, કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે કોલકાતામાં એક પ્રેસ કોન્ફરન્સ યોજી હતી. આ દરમિયાન તેમણે ટિપ્પણી કરી હતી કે, અમારી ઉમેદવારોની યાદીમાં ઘણા એવા લોકોનો સમાવેશ થાય છે જેમણે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના ભ્રષ્ટાચારને કારણે નુકસાન ઉઠાવવું પડી રહ્યું છે. વધુમાં, ઘણા લોકો હવે આગળ આવી રહ્યા છે, જે વ્યક્તિઓ અગાઉ તૃણમૂલના ધમકીઓના ડરમાં જીવતા હતા. અમારા ઉમેદવારોને ટેકો આપવા માટે આગળ આવી રહ્યા છે.