કોઈપણ દેશની અર્થવ્યવસ્થાની સ્થિરતામાં તેનો વિદેશી હૂંડિયામણનો ભંડાર મોટી ભૂમિકા ભજવે છે. આ દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો, ભારતે એવી સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે જે અમેરિકા પાસે પણ નથી. રિઝર્વ બેંકે શુક્રવારે ડેટા જાહેર કર્યો અને કહ્યું કે દેશનો વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પ્રથમ વખત 700 અબજ ડૉલરને પાર કરી ગયો છે, જે વિશ્વમાં ચોથા ક્રમે છે. હવે માત્ર ચીન, જાપાન અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ ભારતથી આગળ છે. અમેરિકા પણ આ મામલે ભારતની પાછળ છે.
RBIના જણાવ્યા અનુસાર ડૉલર સામે રૂપિયો મજબૂત થવાથી ફોરેક્સ રિઝર્વમાં વધારો થયો છે. 27 સપ્ટેમ્બરે પૂરા થયેલા સપ્તાહમાં, આપણા વિદેશી હૂંડિયામણના ભંડારમાં 12.58 બિલિયન ડૉલરનો વધારો થયો છે, જે પહેલીવાર 700ને વટાવીને 704.88 બિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો છે. મતલબ કે ચીન, જાપાન અને સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ પછી ભારત આ મામલે ચોથા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. જુલાઈ 2023 પછી એક સપ્તાહમાં વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સૌથી મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં દેશના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં જબરદસ્ત વધારો થયો છે. RBIએ કહ્યું કે, માર્ચ 2024થી ફોરેક્સ રિઝર્વમાં 83.50 બિલિયન ડૉલરનો વધારો થયો છે. અગાઉના સપ્તાહમાં વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં 2.83 અબજ ડૉલરનો વધારો થયો હતો. 2024માં જાન્યુઆરીથી અત્યાર સુધીના આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો 87.6 અબજ ડૉલરનો વધારો થયો છે. આ 2023ના સમગ્ર વર્ષમાં થયેલા 62 બિલિયન ડૉલરના વધારા કરતાં વધુ છે.
ભારતના વિદેશી મુદ્રા ભંડારમાં સૌથી મોટો હિસ્સો ડૉલર જેવી વિદેશી મુદ્રાઓનો બનેલો છે, જે કુલ અનામતના 616.15 બિલિયન ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો છે. આ પછી સોનાનો નંબર આવે છે. RBIએ ગયા અઠવાડિયે 2.18 બિલિયન ડૉલરનું સોનું ખરીદ્યું હતું અને કુલ ગોલ્ડ રિઝર્વ 65.79 બિલિયન ડૉલર પર પહોંચી ગયું છે. હાલમાં, IMF દ્વારા ભારતને આપવામાં આવેલા વિશેષ ઉપાડ અધિકારોની સંખ્યા પણ વધીને 18.54 અબજ ડૉલર થઈ ગઈ છે. એટલે કે ભારત ઇચ્છે ત્યારે IMF પાસેથી આટલી રકમ લઇ શકે છે.
અહીં તમને જણાવી દઈએ કે, વિશ્વભરમાં યુદ્ધની આશંકા અને વધતા તણાવ વચ્ચે વિદેશી મુદ્રા ભંડાર ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. તેના દ્વારા દેશના આયાત બિલને મેનેજ કરવાનું કામ કરવામાં આવે છે. હાલમાં ભારતે એક વર્ષ માટે આયાત કરવા માટે પૂરતા નાણાં એકત્રિત કરી લીધા છે, જે આપણા અર્થતંત્રની સ્થિરતા દર્શાવે છે. વર્ષ 2023માં ભારતે 58 અબજ ડૉલરનું ફોરેક્સ એકત્ર કર્યું હતું, જ્યારે 2022માં તેમાં 71 અબજ ડૉલરનો ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.
ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વની વાત કરીએ તો, ચીન સૌથી આગળ છે, જેની પાસે ઓગસ્ટ સુધી 3.2 ટ્રિલિયન ડૉલર (લગભગ 3,288 બિલિયન ડૉલર)નું ફોરેક્સ રિઝર્વ હતું. બીજા ક્રમે રહેલા જાપાન પાસે પણ 1,235 બિલિયન ડૉલરનું વિદેશી વિનિમય અનામત છે. ટોપ-5માં સામેલ એકમાત્ર યુરોપિયન દેશ સ્વિટ્ઝર્લેન્ડનું ફોરેન એક્સચેન્જ રિઝર્વ પણ 802 બિલિયન ડૉલર છે, જ્યારે આશ્ચર્યજનક રીતે અમેરિકાનું ફોરેક્સ રિઝર્વ માત્ર 242 બિલિયન ડૉલર છે અને તે 13માં સ્થાને છે.
