પુતિને સુખોઈ Su-57 ફાઈટર જેટના સંયુક્ત ઉત્પાદન માટે ભારતને આપ્યો પ્રસ્તાવ, કહ્યું- 'કોઈપણ પ્રતિબંધ નહીં રહે'

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ભારતને પાંચમી પેઢીના (5th Generation) અત્યાધુનિક સુખોઈ Su-57 સ્ટીલ્થ ફાઈટર જેટની ઓફર કરી છે. બંને દેશો વચ્ચેની વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના ભાગરૂપે તેમણે આ ફાઈટર જેટનું ભારતમાં જ સંયુક્ત ઉત્પાદન (Joint Production) કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.

સેન્ટ પીટર્સબર્ગ ઈકોનોમિક ફોરમની બાજુમાં આંતરરાષ્ટ્રીય મીડિયા સાથે વાતચીત કરતા રાષ્ટ્રપતિ પુતિને રશિયા દ્વારા ભારતને અગાઉ આપવામાં આવેલા પ્રસ્તાવને યાદ કર્યો હતો. તેમણે આ સ્ટીલ્થ એરક્રાફ્ટની નિકાસ અને સંયુક્ત ઉત્પાદન અંગે નવી દિલ્હી સાથે સહયોગ કરવા માટે રશિયાની સંપૂર્ણ તૈયારી હોવાની પુષ્ટિ કરી હતી.

પુતિને જણાવ્યું હતું કે, ‘જ્યાં સુધી Su-57 નો સવાલ છે, અમે એક સમયે અમારા ભારતીય મિત્રો સમક્ષ આ ટેકનોલોજી પર સાથે મળીને કામ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. આ પાંચમી પેઢીની ટેકનોલોજી છે અને મારા મતે અત્યારના સમયમાં આ દુનિયાનું સર્વશ્રેષ્ઠ ફાઈટર જેટ છે.’

અગાઉની ચર્ચાઓનો ઉલ્લેખ કરતા પુતિને ઉમેર્યું કે, ભારતે આ પ્રોગ્રામ માટે કોઈ ચોક્કસ પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવતા પહેલા થોડી રાહ જોવાનું અને તેનું મૂલ્યાંકન કરવાનું પસંદ કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું, ‘સિદ્ધાંતિક રીતે, આ આપણી (રશિયા-ભારતની) સંયુક્ત પ્રોડક્ટ હોઈ શકત. જો કે, અમે તેને સ્વતંત્ર રીતે બનાવ્યું છે. તેમ છતાં, અમે ભારત સાથે કામ કરવા અને તેને વધુ વિકસાવવા માટે તૈયાર છીએ. આ બાબતમાં રશિયા તરફથી કોઈપણ પ્રકારના પ્રતિબંધો રહેશે નહીં.’

શું છે સુખોઈ Su-57 (Sukhoi Su-57)?

સુખોઈ Su-57 એ રશિયાનું પ્રથમ ઓપરેશનલ પાંચમી પેઢીનું સ્ટીલ્થ મલ્ટીરોલ ફાઈટર એરક્રાફ્ટ છે, જેને રશિયાના પ્રખ્યાત 'સુખોઈ ડિઝાઇન બ્યુરો' દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું છે.

• ખાસિયતો: આ રશિયાનું સૌથી અદ્યતન ફાઈટર જેટ છે જે રાડારની નજરમાં ન આવવાની ખાસિયત (Stealth Features), ઈલેક્ટ્રોનિક વોરફેર સિસ્ટમ અને લાંબી અંતરની સચોટ પ્રહારો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
• ઝડપ: આ ફાઈટર જેટની ટોપ સ્પીડ મેક 2 (Mach 2 - અવાજની ગતિ કરતાં બમણી) છે.
• યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન આ એરક્રાફ્ટને યુદ્ધના મેદાનમાં પણ તૈનાત કરવામાં આવ્યું છે. જો કે, મર્યાદિત ઉત્પાદન, આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોના દબાણ અને યુદ્ધમાં મર્યાદિત ઉપયોગના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે આ જેટ અંગે થોડી આશંકાઓ પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.

પ્રોજેક્ટનો ઈતિહાસ

ભારત અને રશિયા વચ્ચે પાંચમી પેઢીના ફાઈટર એરક્રાફ્ટ (FGFA) ના સંયુક્ત વિકાસ અને ઉત્પાદન માટે લગભગ 15 વર્ષ સુધી વાતચીત ચાલી હતી. જો કે, વર્ષ 2021 માં ભારતે રશિયાને આ પ્રોજેક્ટમાં આગળ વધવાની અનિચ્છા દર્શાવી હતી, જેનું મુખ્ય કારણ પ્રોજેક્ટનો અતિશય ઊંચો ખર્ચ હતો. તે સમયે આ પ્રોજેક્ટનો અંદાજિત ખર્ચ આશરે 30 અબજ યુએસ ડોલર (આશરે ₹2 લાખ કરોડ રૂપિયા) હતો.

શું ભારત પુતિનની આ ઓફર સ્વીકારશે?

જો કે ભારતે પુતિનની આ તાજેતરની ઓફર અંગે હજુ સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપી નથી, પરંતુ તેણે સુખોઈ Su-57 ના સંયુક્ત ઉત્પાદન માટેના દરવાજા સંપૂર્ણપણે બંધ પણ કર્યા નથી. સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, ભારતીય એરોસ્પેસ કંપની હિન્દુસ્તાન એરોનોટિક્સ લિમિટેડ (HAL) સંભવિત સહયોગ માટે આ જેટના ઉત્પાદક 'સુખોઈ ડિઝાઇન બ્યુરો' ના સંપર્કમાં છે.

ભારત ઘણા વર્ષોથી પાંચમી પેઢીના ફાઈટર જેટની શોધમાં છે અને આ માટે તેણે પોતાના મહત્વાકાંક્ષી 'એડવાન્સ્ડ મલ્ટીરોલ કોમ્બેટ એરક્રાફ્ટ' (AMCA) પ્રોજેક્ટની શરૂઆત કરી દીધી છે. આ પ્રોજેક્ટ દેશનો સૌથી મોટો સ્વદેશી એરોસ્પેસ પ્રોગ્રામ માનવામાં આવે છે.

જો કે, AMCA પ્રોજેક્ટ હેઠળ તૈયાર થનારા વિમાનો 2035 પહેલા ભારતીય વાયુસેના (IAF) માં સામેલ થાય તેવી શક્યતા ઓછી છે. આ સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે, જો સુખોઈ જેટ ભારતની તકનીકી વિશિષ્ટતાઓની શરતો પૂરી કરે, તો સરકાર Su-57 ની ઓછામાં ઓછી બે સ્ક્વોડ્રન (આશરે 36 વિમાન) ખરીદવા અંગે વિચારણા કરી શકે છે.

દરમિયાન, ભારત પોતાની સ્વદેશી એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ વિકસાવી રહ્યું છે જેનું નામ ‘સુદર્શન ચક્ર’ રાખવામાં આવ્યું છે. રશિયન મૂળની પ્રખ્યાત S-400 મિસાઈલ સિસ્ટમ આ ડિફેન્સ સિસ્ટમનો એક મહત્વનો ભાગ બનવા જઈ રહી છે. નોંધનીય છે કે રશિયાની આ S-400 મિસાઈલોએ ગયા વર્ષે યોજાયેલા 'ઓપરેશન સિંદૂર' દરમિયાન અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી.