આ દેશમાં તમાકુ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકાયો, ન વેચાશે, ન ખવાશે

ભૂતાનને વિશ્વના સૌથી શાંતિપૂર્ણ અને સુંદર દેશોમાંનો એક માનવામાં આવે છે. એક તરફ, સમગ્ર વિશ્વમાં ડ્રગ્સનું વ્યસન અને તમાકુનું સેવન વ્યાપકપણે ફેલાયેલું છે, તેના મૂળ ભૂટાનમાં બિલકુલ જોવા મળતા નથી. ભૂટાને બરાબર 15 વર્ષ પહેલાં, 15 જૂન 2010ના રોજ તેના દેશમાં તમાકુ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદ્યો હતો. તે આવું કરનાર વિશ્વનો પ્રથમ દેશ બન્યો. જોકે વર્ષ 2004માં તેના વેચાણ પર આંશિક પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો, પરંતુ વર્ષ 2010માં, અહીં તમાકુ નિયંત્રણ કાયદો પસાર કરવામાં આવ્યો હતો, જેના પછી તેના પર સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.

17 ડિસેમ્બર 2004ના રોજ તમાકુના વેચાણ પર પ્રતિબંધ મૂક્યા પછી, વર્ષ 2005માં જાહેર સ્થળોએ પણ ધૂમ્રપાન પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. ભૂટાનમાં માત્ર જાહેર સ્વાસ્થ્ય માટે જ નહીં, પરંતુ ધાર્મિક કારણોસર પણ તમાકુ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. બૌદ્ધ ધર્મમાં તમાકુને પાપ માનવામાં આવે છે. ડિસેમ્બર 2004ના પ્રતિબંધ પછી, ભૂટાને 2005-2010થી ધીમે ધીમે તેના નિયમો કડક કર્યા. આ કાયદામાં તમાકુની ખેતી, ઉત્પાદન, વિતરણ અને વેચાણ પર પ્રતિબંધ હતો જ, પરંતુ સરકાર દ્વારા તમાકુ છોડવાની સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની જોગવાઈ પણ દાખલ કરવામાં આવી હતી, જે આ પહેલની વ્યાપકતા દર્શાવે છે.

આ કડક પ્રતિબંધના કેટલાક નકારાત્મક પરિણામો પણ આવ્યા હતા. ભૂટાનમાં તમાકુની દાણચોરી વધવા લાગી, ખાસ કરીને ભારતમાંથી તેની માંગ વધવાથી, તમાકુનું કાળું બજાર બન્યું. આને રોકવા માટે, સરકારે 2010માં કડક દંડ અને સજાની જોગવાઈઓ લાગુ કર્યા, જેમાં થોડા વર્ષોની જેલની સજાનો સમાવેશ થાય છે, પરંતુ પ્રતિબંધની અસરો અને તેની આસપાસના વિવાદો ચાલુ રહ્યા. કેટલાક વિરોધ પછી, 2012માં વિવિધ કાનૂની સુધારા કરવામાં આવ્યા. વ્યક્તિગત વપરાશ માટે લાવી શકાય તેવા તમાકુનો જથ્થો મર્યાદિત હતો, અને સજાઓ તુલનાત્મક રીતે હળવી કરવામાં આવી હતી.

2020માં, COVID-19 લોકડાઉન અને ભારત-ભુટાન સરહદ સીલ કરવાથી દાણચોરી પર અસ્થાયી અસર પડી હતી. આ કટોકટી દરમિયાન, સરકારે દાણચોરી અને ટ્રાન્સમિશનની શક્યતા ઘટાડવા માટે સ્થાનિક રાજ્ય-માલિકીના ડ્યુટી-ફ્રી આઉટલેટ્સ પર મર્યાદિત તમાકુ વેચાણ ફરી શરૂ કર્યું, જોકે આ પુનઃપ્રારંભને કામચલાઉ તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું હતું અને તમાકુની ખેતી, ઉત્પાદન અને વ્યાપક વિતરણ પર પ્રતિબંધો ચાલુ રહ્યા. ભૂટાનનો તમાકુ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ એક મહત્વાકાંક્ષી પરંતુ પડકારજનક પહેલ રહ્યો છે, જે વિશ્વભરના અન્ય દેશો માટે કેસ સ્ટડી તરીકે કામ કરે છે. જ્યારે ભૂટાને આરોગ્ય અને ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક મૂલ્યોને પ્રાથમિકતા આપી છે, ત્યારે આ નીતિના સામાજિક અને આર્થિક પ્રભાવોને સંતુલિત કરવાનો પણ એક સતત પડકાર રહ્યો છે.