સુપ્રીમ કોર્ટે યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોમાં ભેદભાવ રોકવા માટે યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નવા નિયમો પર ગુરુવારે રોક લગાવી દીધી છે. નોંધનીય છે કે લાંબા સમયથી આ નિયમોનો વિરોધ થઈ રહ્યો હતો. કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે, 'UGC પ્રમોશન ઓફ ઇક્વિટી રેગ્યુલેશન્સ 2026' ની જોગવાઈઓમાં પ્રથમ દૃષ્ટિએ અસ્પષ્ટતા જણાય છે અને તેના દુરુપયોગની પણ આશંકા છે. સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ નિયમો ફરીથી ડ્રાફ્ટ (તૈયાર) કરવા જણાવ્યું છે અને ત્યાં સુધી તેના અમલીકરણ પર પ્રતિબંધ રહેશે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
ભારતની ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ભેદભાવ અટકાવવા માટે UGCએ 13 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ નવા નિયમો જાહેર કર્યા હતા, જે 2012ના જૂના નિયમોનું સ્થાન લેવાના હતા. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલ પૂરતા 2012ના નિયમો જ અમલમાં રહેશે.
સુનાવણી દરમિયાન મુખ્ય ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ સૂર્યકાંતે જણાવ્યું કે નવા નિયમોમાં "અસ્પષ્ટતા" છે જેનો દુરુપયોગ થઈ શકે છે. એવું પ્રતીત થાય છે કે નિયમોનો મુસદ્દો તૈયાર કરતી વખતે કેટલાક મહત્વના પાસાઓની અવગણના કરવામાં આવી છે.
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાને આ મુદ્દાની તપાસ માટે નિષ્ણાતોની સમિતિ સૂચવવા જણાવાયું છે. આ કેસની આગામી સુનાવણી 19 માર્ચ ના રોજ થશે, જેને રોહિત વેમુલાની માતા દ્વારા 2012ના નિયમો સામે કરાયેલી અરજી સાથે સાંભળવામાં આવશે.
નવા નિયમોમાં શું જોગવાઈઓ હતી?
વર્ષ 2026ના નવા સુધારામાં 'ભેદભાવ'ની વ્યાખ્યામાં 'જ્ઞાતિ-આધારિત ભેદભાવ' ઉમેરવામાં આવ્યો હતો. તેના મુખ્ય પાસાઓ નીચે મુજબ છે:
જ્ઞાતિ-આધારિત ભેદભાવ: આ વ્યાખ્યામાં SC, ST અને OBC સભ્યો વિરુદ્ધ થતા ભેદભાવનો સમાવેશ થાય છે.
સમાન તક કેન્દ્ર (Equal Opportunity Centre): દરેક કોલેજ અને યુનિવર્સિટીમાં આ કેન્દ્ર સ્થાપવું અનિવાર્ય હતું, જે વંચિત સમુદાયોના હિતોનું ધ્યાન રાખશે અને કાયદાકીય સહાય પૂરી પાડશે.
સમતા સમિતિ: સંસ્થાના વડાના અધ્યક્ષપદ હેઠળ એક સમિતિ બનાવવાની જોગવાઈ હતી, જેમાં શિક્ષકો અને સિવિલ સોસાયટીના સભ્યો સામેલ હોય.
સમતા હેલ્પલાઇન: સંસ્થાઓએ 24 કલાક કાર્યરત હેલ્પલાઇન અને ઓનલાઇન પોર્ટલ બનાવવાનું હતું, જેમાં ફરિયાદ કરનારની ઓળખ ગુપ્ત રાખવાની પણ સુવિધા હતી.
અરજદારોની દલીલ છે કે આ નવા નિયમો અમુક જૂથોને અલગ-થલગ કરી શકે છે, જેના કારણે હવે કોર્ટ તેના બંધારણીય અને કાયદાકીય પ્રશ્નોની તપાસ કરશે.
14.jpg)
